مزاج چیست؟

 

مزاج چیست؟

طبع، مزاج برای همه ماآشناست، البته برخی افرادمزاج رادرسردی وگرمی می شناسندوهرنوع بیماری ومشکل رادرسردی می بینند.بطورمثل، می گویند:”ویروس، طبع سردداردوبرای ازبین بردن آن، ازگرمی جات وچای نبات استفاده کنیدودرمان شوید.”که این باورها، اشتباه هستند.

مزاج، یکی ازمهم ترین شاخص هادرطب ایرانی است ویک خصوصیت بیولوژیک است.ازیکطرف ساده وازطرف دیگرپیچیده وسخت است وتشخیص آن نیازبه تخصص وتجربه دارد.مزاج، محوراصلی ویکی ازپایه های اصلی طب سنتی ایرانی است که براساس آن، توصیه های سبک زندگی، تدابیرویژه برای افرادمختلف، استعدادابتلا به بیماری وراه های درمان آنهاانجام می گیرد.

برای شناخت بهترمزاج وتاثیرآن درزندگی خودمان رابدانیم، ابتدامفهوم اخلاط چهارگانه رابررسی وتعریف می کنیم وسپس انواع مزاجهارابررسی می کنیم.

اخلاط واهمیت آن درطب سنتی

درطب سنتی ایرانی، تمام موجودات زنده؛ انسان، حیوان، گیاهان از4عنصرآب، خاک، هواوآتش تشکیل شده اندوهرکدام ازاین عناصردارای کیفیت خاص خودیعنی تری، خشکی، سردی وگرمی هستند.البته نام های آب وخاک وهوا وآتش سمبل هستندونمی توان آنهارابصورت مجزادرموجودات پیداکنیم.

 

اخلاط چیست؟ارتباط اخلاط بامزاج

وقتی غذاونوشیدنی می خوریم، درمعده وروده هاهضم وموادحاصل ازهضم، جذب وبه کبدمی روند.درکبد، تغییرات دیگری روی آنهاانجام میگرددکه درطب سنتی به آن هضم دوم گفته می شود.به حاصل این تغییرات اخلاط گفته می شودکه عبارتنداز:

  • سودا
  • صفرا
  • دم
  • بلغم

این اخلاط غذای سلول هاواعضای بدن ماهستند، چون موادغذایی ونوشیدنی هاکه مامی خوریم بایدتغییرپیداکنندتامناسب استفاده سلول های بدن باشند.

ارتباط اخلاط ومزاج درچیست؟

خون، یکی ازحیاتی ترین اجزای بدن ماست وتمام سلول هاواجزای بدن ازخون تغذیه می کنند.خون بطورطبیعی از4قسمت(خلط)تشکیل شده است وهرخلط بامزاج یک عضوبدن متناسب است.عضوهای بدن ازخلط مناسب ومتناسب خودتغذیه می کنند.برای حفظ سلامتی ماوکارکردبهتراندام های بدن، مقداراخلاط بایدمتعادل باشند.کم وزیادشدن آنها، باعث بیماری می شود.

برای اینکه اخلاط، طبیعی وسالم باشند، 2عامل تاثیرگذاراست:

  1. خوردن غذاونوشیدنی ها، متناسب بامزاج
  2. اصلاح ورعایت تدابیرخوردن 

رعایت این اصول باعث می شود، غذایی که می خوریم، بهتروراحت ترهضم وجذب بدن شودوموادزائدکمتردربدن تشکیل می شود.

تعریف مزاج

دربدن هرموجودزنده، همه اخلاط چهارگانه(4عنصرآب، هوا، آتش، خاک)وجودداردکه ازترکیب واثرمتقابل آنهاباهم، کیفیتی به وجودمی آید، که به آن مزاج می گوییم که ترکیبی ازاین 4عنصراست.بطورمثال، دراکثرپرنده هاهر4عنصروجوددارد، اماعنصرآتش وهوا که عنصرگرم است، بیشتراست ودرنتیجه مزاج آنهاگرم است.امادرماهی، برعکس پرندگان، عنصرآب بیشتراز3عنصردیگروجوددارد، درنتیجه مزاج ماهی سرداست.

آیا اعضاء واندام های بدن انسان مزاج دارند؟

هرعضوبدن مادارای مزاج است ومزاج اعضای مختلف دربدن انسان، باهم فرق دارند.دلیل تفاوت مزاجی دراعضاء بدن، نوع عملکردآنهاست.درادامه مزاج مهم ترین اجزاء بدن راذکرمی کنیم:

  • قلب، گرم وخشک
  • استخوان، سردوخشک
  • کبد، گرم وتر
  • چربی، سردوتر

برای شناخت بهتروبیشترهرکدام ازاین اعضاء، ادامه مطلب توجه کنید:

قلب گرم وخشک ترین عضوبدن انسان

قلب ما، بطورمداوم درحال تپش وحرکت است، لازمه حرکت زیادگرمی وخشکی است.بنابراین عنصرآتش درقلب ازعناصردیگربیشتروغالب است.اگرقلب انسان گرمی وخشکی خودراازدست بدهد، بزرگ وتنبل می شودوبه نارسایی دچارمی گردد.

استخوان؛سردوخشک ترین عضوبدن ما

استخوان های ما، بایدباثبات، محکم وانعطاف پذیرنباشند.درنتیجه عنصرخاک ازسایرعناصردراستخوان بیشتروغالب است مزاج سردوخشک دارد.اگراستخوان خشکی خودراازدستبدهدورطوبت داشته باشد، باعث نرمی آن می گردد.

کبد؛ گرم ومرطوب ترین عضو

کبد، عامل رشدوتغذیه دربدن انسان است.رشدونمو، درحالت گرمی ورطوبت بوجودمی آیدودرنتیجه مزاج کبد، گرم وتراست.

چربی؛ سردوتر

مغزما، بطورپیوسته درحال پردازش اطلاعات است،  وروداطلاعات هم بطوردائم درحال انجام است.غلبه گرمی وخشکی درمغز، باعث بی خوابی، اضطراب وتحریک پذیری می گردد.

درنهایت باتجمیع مزاج اعضای مختلف بدن، یک مزاج عام وکلی برای انسان شکل می گیرد.

شاخص های تعیین مزاج 

حکیمان طب ایرانی، باتوجه به تنوع زیاد شاخص های تعیین مزاج، این شاخص هارادر10گروه قرارداده اندکه تمام خصوصیات بدن رابررسی کنندتانوع مزاج هرفردرامشخص کنند، این شاخص هاعبارتنداز:

  1. وضعیت پوست بدن
  2. وضعیت بافت بدن؛ چاقی ولاغری
  3. وضعیت مو
  4. وضعیت رنگ پوست
  5. اندازه وشکل اعضاء بدن
  6. سرعت واکنش
  7. وضعیت خواب وبیداری
  8. حرکات فیزیکی
  9. واکنش های روانی
  10. وضعیت مواددفعی بدن

که درادامه به بررسی هرکدام ازاین شاخص هاوتاثیرآنهادرتعیین مزاج فردمی پردازیم.

تعیین نوع مزاج باوضعیت پوست بدن(ملمس)

ازنظرمعاینه کننده، وضضعیت پوست فرد، ازلحاظ نرم بودن پوست یاخشکی آن، سردی یاگرمی پوست، نشان دهنده وضعیت مزاجی فرداست.

وضعیت چاقی، لاغری وتعیین مزاج

ظاهرفردازنظرچاقی یالاغربودن، همچنین نسبت عضله وبافت چربی دربدن، سنجیده می شود.عمده دلیل این شاخص، خشکی مزاج درافرادلاغرو چاق بودن دلیل وجود رطوبت است.براساس استدلال این شاخص، افرادعضلانی، مزاجشان گرم وتراست وافرادی که چربی زیاددارند، مزاجشان سردوتراست.

وضعیت مووشاخص تعیین مزاج

دراین شاخص، فاکتورهای مختلفی برای مودرنظرگرفته شده است. رشدسریع مو، تیرگی رنگ  مو، کلفت ومجعدبودن آن، نشانه مزاج گرم وخشک است.کندبودن رشدمو، رنگ روشن، نازک ولخت بودن مو، نشان ازسردی وتری مزاج است.

وضعیت، رنگ پوست وتعیین مزاج

رنگ پوست سفیدیاتیره نشان ازسردی مزاج است ورنگ زمینه زردوقرمز(منظورازرنگ زرد، خاص مثل چهره سبزه است)نشان دهنده گرمی مزاج است.

اندازه وشکل اعضاء بدن وتعیین نوع مزاج

این شاخص برای چندین خصوصیت استفاده شده؛ مهم ترین آن ازجهت درشت بودن یاریز بودن اندام های بدن، قفسه سینه ومفاصل،  استفاده شده است.مفهوم دیگر برای رگهای سطحی بدن ازجهت برجستگی وقطر آنها، وضعیت نبض ازجهت نیرو ویاسستی آن است.دراین شاخص،  درشت بودن هیکل واعضا ءوبرجستگی رگها وداشتن نبض قوی نشان ازگرم بودن مزاج وبرعکس این حالت نشان ازسردی مزاج است.

سرعت واکنش بدن وشاخص تعیین مزاج

مفهوم این شاخص به معنی مقدار وسرعت تاثیرپذیری از کیفیت اخلاط چهارگانه است.نحوه استدلال این شاخص برمزاج، مقداروسرعت تاثیر هرکیفیت (سردی،گرمی،تری وخشکی)نشان دهنده همان مزاج است.یعنی اگر سردی درشما سریع وزیاداثرمی گذارد، مزاج شما سرداست.

وضعیت خواب وبیداری ومزاج

یکی دیگرازشاخص های تعیین مزاج، مقدار، کیفیت وعمق خواب است.خواب زیاد، نشان ازرطوبت است، خواب کم هم نشان دهنده خشک بودن مزاج است.

حرکات فیزیکی وتعیین مزاج

افعال وعملکردهای فیزیولوژیک، یکی دیگراز شاخص های تعیین مزاج است.داشتن حرکت های فیزیکی سریع، باقدرت وکامل نشان دهنده گرمی و حرکت های فیزیکی کندوکم قدرت وناقص، نشان ازسردی مزاج است.سیرتکاملی کامل ورشدسریع وساختاربدنی قوی، نشان دهنده گرمی وبرعکس آن نشان ازسردی است.

کنش وواکنش های روانی درتعیین مزاج

دراین شاخص حالت های روحی، روانی ورفتاری، درنظرگرفته می شود.جسارت وشجاعت، پررویی،تندخویی، شادوامیدوار، هوش واستعدادزیاد، نشان از گرم بودن وخصوصیات برعکس، نشان دهنده سردبودن مزاج است.

وضعیت مواددفعی وشاخص تعیین مزاج

مواددفعی ازبدن شامل؛ادرار، مدفوع، عرق، ترشحات می تواند نشانگر نوع مزاج باشد.اگرمواد دفعی وفضولات از رنگ طبیعی (متوسط)پررنگ تروبوی آن تندوتیز باشد، نشان گرمی ورنگ روشن تروبوی کمتر نشان از سردبودن است.

نکته مهم که بایدتوجه داشته باشید، بایدبرآیندهمه 10 شاخص بررسی شود.ممکن است یک شاخص به سردی وشاخص دیگربه گرمی نزدیک باشد.شاخص های رفتارهای فیزیکی، روحی وروانی، تاثیرپذیری افعال ووضعیت هیکل وبنیه، درتعین مزاج نقش پررنگ ترورنگ چهره، پوست، مو، مواددفعی وخواب، نقش کم رنگ تردارند.

انواع مزاج چیست؟چندنوع مزاج داریم؟

بیشترافرادفکرمی کنند، 4نوع مزاج وجوددارد، که این باور، اشتباه است.ازمنظرطب ایرانی، ما9گروه مزاجی داریم، گروه های مزاجی به شرح زیراست:

  1. 4گروه مزاجی مفرد
  2. 4گروه مرکب
  3. یک گروه معتدل

چهارگروه مفرده مزاجی، عبارتنداز:

  1. سرد
  2. گرم
  3. خشک
  4. تر

چهارگروه مزاجی مرکب هم عبارتنداز:

  1. سردوتر
  2. سردوخشک
  3. گرم وتر
  4. گرم وخشک

دربیشترمنابع وکتاب های طب سنتی هم ازاین9گروه مزاجی نام برده شده است.درادامه تعریف وخصوصیات هرمزاج رابررسی میکنیم.

تعریف مزاج گرم وخصوصیات آن

اگر علامت هاوخصوصیات گرمی داشته باشیداما از لحاظ خشکی وتری درحالت متعادل باشید مزاج شما گرم است.

دمای بدن نسبتا گرم، موهایی تیره رنگ وپرپشت، رنگ پوست سرخ وسفید، یا سرخ ویازرد، دارای قدرت بدنی زیاد، درشت اندام، صدایی رساوقوی، باقدرت ریسک زیاد، پرجنب وجوش، شاد ازخصوصیت های مزاج گرم است.

تعریف مزاج سردوخصوصیات آن

اگر علامت های مزاج سرد رادارید، اما از لحاظ خشکی وتری درتعادل باشید، مزاجتان سرداست.

دمای بدن به نسبت سرد، موهایی بارنگ روشن وکم پشت، پوستی بارنگ سفیدومایل به روشن، قدرت بدنی ضعیف، صدا ضعیف وآرام، سرعت حرف زدن کندوفردی نسبتا آرام، ازخوصیت های سردمزاجی است.

مزاج سوداوی یاسردوخشک وخصوصیات آن

مزاج سردوخشک یاسوداوی؛ مزاجی است که عنصرغالب درآن، خاک(کیفیت سردوخشک)است.

افرادسوداوی مزاج، نسبتالاغروریزنقش هستندومعمولا اشتهای کم دارند.رنگ پوستشان، روشن یاتیره است ودربیشترمواقع، پوست آنهاسردوخشک است.

مزاج بلغمی یاسردوتروخصوصیات آن

مزاج سردوتریابلغمی؛ مزاجی است که عنصرغالب درآن، آب(کیفیت سردوتر)است.

افرادبلغمی، چاق باپوستی نرم، لطیف وروشن باموهای نرم ولخت، بااندام ظریف کوچک هستندودرفعالیت های جسمانی، کندوقدرت کمی دارند.

مزاج دموی، گرم وتر وخصوصیت آن

مزاج گرم وتر، یا دراصطلاح دموی مزاج ؛که خلط غالب درآن خون یا، دم وعنصر غالب درآن، هوااست.

اگرشما دموی مزاج هستید، عضلانی، تنومندو پوستتان گرم ومرطوب وحالت گلگون دارید.قوی هیکل با استخوان بندی درشت دارید.اشتهای زیادوبه غذاهای گوشتی وچرب وبه شیرینی جات علاقمندهستید.

مزاج گرم وخشک یاصفراوی وخصوصیات آنها

کیفیت غالب دراین مزاج، گرم وخشک است.عنصرغالب آتش است.

اگرشما صفراوی مزاج هستید، هیکلی درشت ولی لاغرهستید، تندوتیز وقوی، فعالیت بدنی زیا وخواب کم ازخصوصیت های شماست.

ازنظرطب سننتی کدام مزاج بهتراست؟

این سوال خیلی ازافراداست که ازنظرطب سنتی، کدام مزاج بهتراست؟مزاج من خوبه؟بهترین مزاج چیه؟

این سوالات اشتباه است، مزاج خوب وبدنداریم. همه مزاج هاخوب وهمه 4عنصر، برای بدن انسان لازم است.ولی زمانی که یک خلط ازتعادل خارج شودوبربقیه اخلاط غلبه کند، باعث مشکلات برای ما، می شود.بنابراین بایدبراساس مزاج پایه خودمان، تدابیرغذایی رارعایت کنیم.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

اسکرول به بالا